تبلیغات
ایثــــــــار و شهــــــــــادت - راهكارهای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت
ایثــــــــار و شهــــــــــادت
دفاع مقدس
منوی اصلی
مطالب پیشین
موضوعات وبلاگ
کارنامه عملیات ها
جنگ دفاع مقدس
لینک دوستان
پیوندهای روزانه
نویسندگان
نظرسنجی
بیشترین علاقمندی شما در این وبسایت؟












آمار وبلاگ
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • کل بازدیدها :
  • آخرین بازدید :
درباره ما

« ای حیات! با تو وداع می‌کنم. با همه زیبائی‌هایت ؛ با همه مظاهر جلال و جبروت ؛ با همه وجود وداع می‌کنم ، با قلبی سوزان و غم آلود به سوی خدای خود می‌روم ، و از همه چیز چشم می‌پوشم.... ای پاهای من! می‌دانم شما چابکید ، می‌دانم که در همه مسابقه‌ها گوی سبقت را از رقیبان ربوده‌اید ، می‌دانم که فداکارید ، می‌دانم که به فرمان من مشتاقانه بسوی شهادت، صاعقه‌وار به حرکت در می‌آیید. اما من آرزوئی دارم ، من می‌خواهم که شما به بلندی طبع بلندم به حرکت درآیید ، به قدرت اراده آهنینم محکم باشید ، به سرعت تصمیمات و طرحهایم سریع باشید ؛ این پیکر کوچک ، ولی سنگین از آرزوها و نقشه‌ها و امیدها و مسئولیت‌ها را ، به سرعت مطلوب ، به هر نقطه دلخواه برسانید . در این لحظات آخر عمر آبروی مرا حفظ کنید ، من چند لحظه بعد به شما آرامش می‌دهم ، آرامش ابدی ! دیگر شما را زحمت نخواهم داد. دیگر شب و روز شما را استثمار نخواهم کرد ، دیگر فشار عالم و شکنجه روزگار را بر شما تحمیل نخواهم کرد ، دیگر به شما بی‌خوابی نخواهم داد. و شما دیگر از خستگی فریاد نخواهید کرد . از درد و شکنجه ضجه نخواهید کرد ، از بی‌غذائی ، از گرما و سرما شکوه نخواهید کرد ، آرام و آسوده ، برای همیشه ، در بستر نرم خاک ، آسوده خواهید بود ، اما... اما این لحظات حساس ، لحظات وداع با زندگی و عالم ، لحظات لقاء پروردگار لحظات رقص من در برابر مرگ باید زیبا باشد.»
جستجو


وصیت شهدا
وصیت شهدا
آرشیو مطالب
لوگوی دوستان
ابزار و قالب وبلاگ
کاربردی

ابر برچسب ها
دوشنبه 3 شهریور 1393 12:30 ب.ظ

راهكارهای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت


 






 

چكیده
 

نوشتار حاضر تلاش می كند تا با تحلیلی علمی و با رویكردی الهیاتی و جامعه شناختی پس از تشریح و تبیین مفهوم راستین ایثار و شهادت و واكاوی ابعاد مختلف آن ، به شناسائی و معرفی عمده ترین موانع و عوامل بازدارنده فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه بپردازد تا بدین طریق با تشخیص ضرورت ها به ارائه ی مناسب ترین و در عین حال عملیاتی ترین راهكارها و پیشنهادات جهت ترویج و اشاعه ی فرهنگ ایثار و شهادت در بین سطوح مختلف جامعه بپردازد تا اینكه فضای عمومی جامعه ی ما بهترین و بیشترین تأثیر را در جنبه های گوناگون از وجود این فرهنگ متع الی ببرد و در مسیر الهی گام بردارد .

مقدمه
 

ایثار و شهادت ، به عنوان یك فرهنگ متعالی(high culture) در زمره ی عالی ترین مفاهیم الهی و نتیجه والاترین ارزش هایی می باشند كه یك انسان متعهد می تواند به آن مقام دست یابد . این مفاهیم اثر گذار و حركت آفرین قادرند تا فضای یك جامعه را بصورت گسترده تحت تأثیر قرار دهند و والاترین بركات را برای آن به همراه داشته باشند. حقیقت امر آنست كه اگر رشادت ها و خدمات شهدا و ایثار گران بخوبی برای مردم معرفی گردد و به قالب های كلیشه ای و بیان های ژورنالیستی محدود نگردد ، بیشترین و بهترین نتایج را به همراه خوهد داشت . تقویت باورهای دینی و ملی كه امروزه جزءاصلی ترین مسائل اعتقادی و فرهنگی به حساب می آید ودرردیف مهمترین وظایف ماست ، از جمله مواردی است كه با معرفی و تعمیق شخصیت، منزلت ، عقاید و آرمان های ناب آن بزرگواران در سطحی فراگیر تحت تأثیر قرار می گیرد . فلذا همه ی ما مدیون شهداء و ایثار گران بوده و یكی از طرقی كه می توانیم ادای دین نماییم ، شناساندن همه جانبه ی آنان بر نسل هایی است كه شهداء و مسیری كه در آن ممارست داشته اند را ، بخوبی درك نكرده اند .
بنابراین نباید فراموش كرد كه فرهنگ ایثار و شهادت دربردارنده ی آثار و بركات عظیمی است كه به شكل مستقیم و غیرمستقیم جامعه ی ما را شامل می شود . چرا كه ایثار و شهادت یكی از غنی ترین گنجینه های فرهنگ اسلامی و شیعی است كه جلوه های اعجاب انگیز آن در طول سالهای انقلاب و دفاع مقدس به روشنی آشكار گردید و شگرف ترین و عظیم ترین صحنه های از خود گذشتگی انسان ها در آن تبلور یافت .(فرهنگ ایثار ، 1373 و ص( 27 اما مسأله ی اساسی در این زمینه این می باشد كه ، چنین گنج گران بهائی را نمی توان با نگرش های سطحی و روش های صوری كارآمد ساخت و آن را انتقال و اشاعه داد . در نتیجه ضرورت توجه به فرهنگ ایثار و شهادت و همچنین ترویج آن در جامعه و مشاهده ی آثار و كاركردهای مثبت آن در گروه داشتن باور عمیق و اندیشه ی بلند است و می بایست چنین تفكری را با ساز و كارهای مناسب بصورت عمیق در بین مردم نهادینه ساخت . و پر واضح است كه شناسایی راهها و اتخاذ شیوه هایی كه بتواند این فرهنگ را به بهترین شكل ممكن در جامعه مطرح سازد ، طبعاً نیازمند بررسی دقیق ، همه جانبه و مستمر است و یقیناً دست اندركاران این حوزه باید به این مسئله توجه جدی داشته باشند . چرا كه عمل به این وظیفه خطیر در نهایت به بیداری و آگاهی جامعه نسبت به مقوله ی ایثار و شهادت منجر خواهد شد .

اهمیت و ضرورت تحقیق
 

این موضوع و انتخاب آن بدین جهت دارای اهمیت می باشد كه " فرهنگ ایثار و شهادت " بعنوان یك پدیده ی اجتماعی و دینی علاوه بر اینكه در دوره ی معاصر بر ضرورت آن تأكید می گردد ، بلحاظ مصداقی نیز از همان دوران نزول قرآن بر اهمیت آن اشاره شده است ، بطوریكه واژه ی " شهادت " و مشتقات آن 150 بار در قرآن كریم آمده و جالب آنكه در فرهنگ قرآنی از شهادت با تعبیر "گواه" یاد شده است كه برای نمونه می توان به این آیه ی شریفه اشاره نمود :" ولا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله امواتاً بل احیاء عند ربهم یرزقون" ) آل عمران169 ( البته نپندارید كه شهیدان راه خدا مرده اند بلكه زنده به حیات ابدی شده اند و در نزد پروردگارشان متنعم خواهند بود .
پس با این تفاسیر بهتر می توان ضرورت و اهمیت ترویج و اشاعه ی فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه را درك نمود .

سوالات و اهداف تحقیق
 

ما در این پژوهش برای رسیدن به هدف خود و پاسخگویی به مسئله ی مورد نظر كه همان "بررسی و ارائه ی راهكارهای عملی برای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه " است ، سعی خواهیم نمود تا با پاسخگویی به دو سؤال اساسی ذیل كه تا حدودی سوالات فرعی پژوهش را نیز شامل می شوند ، مسئله ی خود را حل كرده و بدین ترتیب به اهداف كلی ) عنوان پژوهش ( و جزئی مورد نظر كه در اثنای این سوالات قرار دارند ، دست یابیم . به این صورت كه:
1- فرهنگ ایثار و شهادت چیست ؟ به ارائه ی تبیین مفهومی از این واژگان ، تحلیل جایگاه این فرهنگ در دین و رابطه ی آن با ارزشهای متعالی ، شاخص ها و فضیلت ها ی آن و غیره خواهیم پرداخت.
2- و نیز در پاسخ به این سوال كه راهكارهای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت كدامند؟ پس از شناسائی ، تبیین و تفسیر عمده ترین موانع اشاعه ی این فرهنگ ، به معرفی اهم راهكارهای عملیاتی جهت فراگیر نمودن این فرهنگ در جامعه می پردازیم .

تعریف ایثار و شهادت
 

ایثار در لغت به معنی برگزیدن ، غرض دیگران را بر غرض خویش مقدم داشتن و منفعت غیر را بر مصلحت خود مقدم داشتن (دهخدا ، 1377 ، ص 3682 ) و در اسلام به معنای تلاش ، فداكاری ، بخشش و اخلاص در راه خدا آمده است كه بیانگر رشد و معرفت الهی انسان است و با مفاهیمی همچون شهادت ، خیرخواهی و دیگر خواهی همراه است . و همینطور شهادت در لغت به معنی گواه و در اصطلاح كسی كه در مورد مسئله ای گواهی و شهادت بدهد، مطرح گردیده است. ( ابن منظور ، 1405 ، ص 225 ) با این توضیح كه در این مقاله تلقی ما از ایثارو شهادت، جهاد و كشته شدن در راه خدا می باشد.

جایگاه ایثار و شهادت نزد اسلام
 

بارزترین جلوه های ایثار و شهادت در دین تجلی پیدا می كند و آنقدر حائز اهمیت است كه دین اسلام ایثارگری و شهادت طلبی را در راه تعمیق آرمان های مذهبی تشویق نموده و بیشترازهرچیز دیگری بدان پرداخته است . چرا كه در اسلام كشته شدن آگاهانه در راه خدا كه در راستای گسترش اهداف الهی و اسلامی است بارها مورد تأكید قرارگرفته است . پس بطورخلاصه فرهنگ ایثارو شهادت در دین اسلام دربردارنده ی مجموعه ای از آگاهی ها، باورها ، اعتقادات واعمالی است كه موجب تقرب انسان به عالی ترین درجه كمال یعنی انتخاب آگاهانه مرگ درراه خدا می گردد .( فرهنگ عمومی،1383 ، ص54 )

ارتباط بین ایثار و شهادت با ارزش ها و هنجارهای متعالی
 

ارزشها(values) بعنوان امری كه مورد پذیرش همگان بوده و واقعیت ها و اموری را تشكیل می دهند كه مطلوبیت دارند ( وثوقی ، 1378 ، ص 234 ) و به نوعی اولویت های افراد را مشخص نموده و برای رفتار آنها راهكار ارائه می نمایند آنچنان مهم است كه ، مطالعه درباره ی كنش های افراد بدون مراجعه به ارزشهای آنها امری ناقص است و در سطح كلان نیز برنامه ریزی برای امور اجتماعی و سیاسی جامعه با مراجعه به ارزش های آن جامعه محقق می گردد . فلذا اشخاص برای صیانت از ارزشها مبارزه می كنند و برای حفظ آن از بذل مال و جان خود دریغ نمی ورزند . ( شاعری ، 1381 ، ص 150 ) كه با توجه به این تفاسیر می توان گفت كه " ایثار و شهادت طلبی " در بسیاری از فرهنگ ها )خصوصاٌ فرهنگ متعالی تشیع( هم خودش یك ارزش است و هم نوعی فدا شدن در راه ارزش های الهی آن فرهنگ بحساب می آید .

ایدئولوژی اسلامی و نقش آن در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت
 

ترویج فرهنگ ایثارو شهادت بدون ایدئولوژی مشروعیت بخش غیرممكن است. و نقش ایدئولوژیها در اشاعه ی آن آنگاه كه سخن از نهادینه سازی این فرهنگ می شود بیشتر آشكار می گردد . ایدئولوژی توجیه گر ایثار و شهادت در جامعه ما توجهی به امور دنیوی ندارد و در مقابل زهد اخروی را جایگزین آن ساخته است . مطابق باایدئولوژی اسلامی اوج تجلی رفتار ایثارگرانه جایی است كه انسان از عزیزترین كالای خود كه جان اوست درگذرد .در ایدئولوژی اسلامی این متعالی ترین مرتبت ایثارگری درسلسله مراتب ایثاراست . (اقبال ، 1355 ، ص 70 )

اهم شاخص های ایثار و شهادت در فرهنگ تشیع
 

عمده ترین شاخص های شهادت از منظر آیات قرآن و احادیث عبارتند از:
1- ایمان به وحدانیت خداوند واقراربه رسالت رسول اكرم (ص) و التزام عملی بر آن.
2- نیت بعنوان شرط اصلی پذیرش تمام عبادات و اعمال بعنوان انگیزه الهی جهاد د ر راه خدا .
3- اطاعت از رهبری و تبعیت از مفهوم ولایت فقیه با توجه به روحیه ی فداكارانه . ( ولوی، 1378 ، ص( 11



فضیلت های ایثار و شهادت در فرهنگ اسلامی
 

در نگرش اسلامی شهادت در راه خدا از قداست و اهمیت والائی برخوردار بوده و اولیاء خدا و برگزیدگان همواره در طلب آن بوده اند . (فكرت ، 1379 ،ص 60 ) و این امر آنقدر ارزشمند است كه می تواند برای شهید بعنوان متعالی ترین هدف تلقی شود . (جمالی ، 1381 ، ص 1 ) با توجه به اینكه فضیلت های بی شماری را می توان به شهادت و ایثارگری برشمرددر اینجا فقط فهرست وار به تعدادی از این امتیازات اشاره می گردد :
1- وعده ی بهشت بر طبق آیات قرآن و روایات معصومین
2- كسب بالاترین نیكی
3- تقرب در جوار الهی
4- راحتی و آسودگی روح شهید
5- استقبال بهشتیان از آنان
6- احترام انبیاء نسبت به آنان
7- شفاعت اطرافیان
8- شریف ترین مرگ در راه خدا
9- خداوند مسئول بازماندگان اوست
10- آمرزش گناهان
11- تماس با فرشتگان هنگام شهادت
12- پوشیدگی بدن او با لباسهای بهشتی
13- آسانی مرگ
14- مردگان در راه خدا زنده اند (167-
15- معامله ی با خداوند) گوهری ، 1361 ، ص 171 )

عمده ترین موانع باز دارنده ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه
 

یكی از بخش های فرهنگ غنی و ناب اسلام ، فرهنگ ایثار و شهادت می باشد( شهداء 1380 ، ص 94 ) كه شناخت صحیح و كافی درباره ی ابعاد گوناگون آن و اشاعه ی آن ، » در سطح جامعه علاوه بر شرایط و فضای مناسب فردی و اجتماعی نیازمند شناسائی و رفع "اصلی ترین موانع و عوامل باز دارنده" دراین ارتباط است كه در این مجال ، فهرست واربه عمده ترین آنها اشاره می گردد تا بدین طریق بستر مناسبی جهت ترویج این فرهنگ در جامعه ایجاد گردد .
1- عدم شناخت صحیح و كافی نسل های جدید از فرهنگ ایثار و شهادت بواسطه ی ایجاد شكاف بین نسل جوان با نسل شهداء و ایثار گران كه منشأبخشی از مشكلات بوده و عدم پاسخگویی به شبهات فكری ایجاد شده برای نسل جوان در این زمینه.
2- تهاجم فرهنگی دشمنان خارجی و داخلی در قالب تبلیغات سوء رسانه ای و جنگ نرم نسبت به عناصر اصیل فرهنگ اسلامی از جمله فرهنگ ایثار و شهادت و كمرنگ ساختن پیامدهای مثبت آن برای جامعه.
3- وجود دغدغه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی در سطح جامعه و اولویت منافع فردی بر مصالح همگانی كه منجر به تضعیف باورهای فرهنگی - اسلامی ( روحیه ی ایثار و شهادت طلبی ) در نزد اقشار مختلف جامعه می شود .
4- نبود ارتباط كافی خانواده ها با سازمان های فرهنگی و مذهبی از جمله ؛ بنیاد شهید و امور ایثارگران و همینطور روابط اندك این مراكز با نهادهای علمی و پژوهشی خصوصاً دانشگاه ها و بالعكس و كمبود محسوس فعالیت های پژوهشی در این حوزه.
5- ضعف در ساختار و محتوای سازمان ها و نهادهای مذهبی و فرهنگی مرتبط با امور ایثارگران و شهداء از قبیل ؛ ضعف در مدیریت ، برنامه ریزی ، كنترل ، نظارت ، آموزش ، تبلیغ و غیره و د همین رابطه وجود موازی كاری های متعدد كه با اتلاف انرژی و منبع مادی و انسانی و نیز وجود بوروكراسی بی مورد در بین نهادهای مذكور به جهت تسلط برخی از افراد كم صلاحیت بر این مراكز كه مانع بزرگی بر سر رسیدن به اهداف مورد نظر است .
6- نهادینه شدن برخی رفتارهای غلط و افكار نادرست در اذهان بسیاری از مردم بخاطر عدم تبیین صحیح از فرهنگ ایثار و شهادت و نیز بر خوردهای تند و غلط در این ارتباط كه موجب جبهه گیری می گردد .
7- برخورد سلبی و غیر تربیتی با جوانان و عدم استفاده از زبان مناسب و ضعف در معرفی الگوهای عملی به آنان و كم توجهی به نقش سازنده ی آن ها به همراه محكم نبودن پایه های فكری و عدم درك صحیح از این مقوله ها .
8- و نهایتاً ، عدم توجه به اولویت بندی ها، مقتضیات زمانی و عدم شناخت كافی از این موانع و راههای مقابله با آن .
فلذا پر واضح است تا زمانی كه این موانع و چالش ها مرتفع نگردند ، هرگز نمی توان انتظار داشت ایثار و شهادت در جامعه اسلامی بطور كامل و صحیح اشاعه یابد .و این نیازمند بینش و تحلیلی جامعه شناختی و الهیاتی است.

موثرترین راهكارهای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت درجامعه
 

فرهنگ متعالی » ایثار و شهادت « با اندیشه ها ، الگوهای اخلاقی و رفتاری منبعث از قرآن ، روایات و احادیث نیاز به یك شرایط و فضای مناسبی دارد تا مورد تأمل و شناخت صحیح تمامی اقشار مردم در سطوح مختلف جامعه قرار گیرد و با اقبال حداكثری روبرو گردد . فلذا كار بست راهكارها و پیشنهاداتی كه به عمده ترین آنها در ذیل اشاره می گردد گام بلندی خواهد بود در ایجاد فضای مطلوب و اشاعه ی این فرهنگ ناب در سطح جامعه .
1- فرهنگ سازی و ارتقاء سطح آگاهی ها و باورهای دینی مردم در طول سال از طریق رسانه ها، بویژه صدا و سیما ، سازمان های مسئول و متولی امور دینی ، مذهبی و فرهنگی ، خانواده ها و نهاد های آموزشی چرا كه اطلاع و آگاهی از هر چیزی زمینه ساز كشش به سمت آن بوده و بدیهی است وقتی در مورد پدیده ای فاقد آگاهی باشیم نسبت به آن هیچ انگیزه و گرایشی نداشته باشیم، و این آگاهی بخشی هم برای تقویت رفتار مشاركتی مردم در این موضوع ، هم برای اطلاع از حقوق فردی و اجتماعی ) مسئولیت پذیری( نسبت به آن هم آشنایی با تهدیدات دشمنان در آن حوزه ق طعاً كارساز و مؤثر است .
2- ایجاد ارتباط و تعامل متقابل از سوی سازمان بنیاد شهید وامور ایثارگران با جوانان بویژه جوانان دانشگاهی و مدرسه ای و نیز برگزاری نشست های مشترك و تخصصی دوره ای و حمایت از طریق پژوهش های علمی و عملیاتی آنان و باز درهمین ارتباط ، ایجاد تعامل سازنده با دیگر نهادهای آموزشی و پژوهشی و استفاده از ایده های متخصصان و صاحب نظران حوزه ی دین .
3- معرفی شهداء و ایثارگران بعنوان الگوهای راستین برای جوانان، به این ترتیب كه ؛ اگر بخواهیم درباره ی مصادیق ایثار ( رزمندگان و جانبازان ) كار كنیم و آنان ر ا به جوانان بشناسانیم باید با ساز و كارهای مناسب از جمله تبلیغات رسانه ای ، اختصاص بخششی از خطبه های نماز جمعه به معرفی آنان ، استفاده از چهره های علمی و فرهنگی مقبول و نافذ در گفتار و عمل برای معرفی آنان ، اختصاص بخشی از محتوای متون درسی به این موارد و غیره ؛ آنان را در معرض نسل جوان قرار داده و با ایجاد یك محیط مناسب برای تماس و معاشرت متقابل می توانیم شاهد شكل گیری زنجیره ای همگون از گروه های مرجع تأثیر گذار و تأثیر پذیر در تعامل با یكدیگر در جهت تعمیق پیوند های عمیق بین امت و الگو های راستین و از آن طریق گسترش فرهنگ اصیل ایثار و شهادت باشیم .
4- برگزاری همایش ها ، كنفرانس ها و مسابقات علمی - پژوهشی در قالب فراخوان آثار در ابعاد مختلف فرهنگ ایثار و شهادت با همكاری بنیاد شهید ، نهادهای فرهنگی و مذهبی، دانشگاهها و مدارس و صدا و سیما كه علاوه بر جنبه ی اطلاعاتی و آموزشی داشتن می تواند با تجمع آثار و افكار مشوق طیف وسیعی در جهت اشاعه و زنده نگه داشتن دستاوردهای دفاع مقدس و انقلاب اسلامی ، شهداء و ایثارگران باشد.
5- رسانه های جمعی عموماً و صدا و سیما خصوصاً به عنوان مهمترین كانالهای فرهنگ ساز ، كه هدایتگری روند كلی فرهنگ جامعه را بر عهده دارند ، می توانند در احیاء ، رونق ، پیرایه زدایی و زمینه سازی هر چه بهتر و بیشتر این فرهنگ متعالی نقش تعیین كننده ای ایفا كنند . تردیدی نیست كه رسانه جمعی ، در كنار سایر عوامل همچون خانواده ، محیط های آموزشی ، كانون های مذهبی و سایر بخش های جامعه ، نقش بر جسته ای در انتقال فرهنگ ، جامعه پذیری و تعلیم و تربیت اجتماعی ایفا می كنند . و علاوه بر بازتاب دادن فرهنگ جامعه ، قدرت چشمگیری در راستای شكل دهی به عقاید و باورها ، اطلاع رسانی و آگاهی بخشی بر عهده دارند. (لازار ، 1380 ،ص 86 )از این رو در جامعه ی اسلامی ما نیز یكی از رسالت های اصلی رسانه ها ، باید نشر فرهنگ ایثار و شهادت و پاسداری از آن باشد.
در این خصوص امام خمینی (ره) با تشریح نقش رسانه های جمعی ، از آنها ( رادیو ، تلویزیون ، مطبوعات ، سینما ، تئاتر و غیره) به عنوان دانشگاه عمومی یاد كرده است كه باید در تمام سطح كشور گسترش یابد و تمام مردم را متفكر و مبارز و دینی بار بیاورد .معاونت پژوهشی مؤسسه ی تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1378) ،ص 355 )
چرا كه همه ی رسانه ها به تناسب ماهیت ، میزان نفوذ ، ظرفیت امكانات ، نوع پیا م و مخاطب می توانند نقش خویش را متناسب با انتظارات ایفا كنند و گام های مؤثر ی در توسعه فرهنگ و ارزشهای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس بردارند .
حال راهكاری كه برای اشاعه ی فرهنگ ایثار و شهادت با در نظر گرفتن نقش همه ی این رسانه ها می توان ارائه داد به شرح زیل خواهد بود.
الف) فیلم ها و سریال های تلویزیونی: این رسانه بخاطر فراگیر بودنش می تواند ، از مؤثرترین عوامل بسط فرهنگ ایثار و شهادت باشد ، كه این امر مستلزم زمینه های فرهنگی و هنری بالایی است كه علاوه بر جنبه های ظاهری باید در آنها به مفاهیم عمیقی همچون ایثار ، شهادت ، دلاوری ، وطن دوستی ، ایمان قوی شهداء و رزمندگان توجه كرد و از هر گونه برخورد سلیقه ای و حزبی اجتناب نمود . همچنین تأمین بودجه ، بكارگیری بازیگران مطرح و متعهد و ایجاد مركزی جهت ساخت فیلم های سینمایی مرتبط با این موضوع كاملاً می تواند راهگشا باشد.
ب) تئاتر : به عنوان نمایشی زنده و اجرای آن در مدارس ، دانشگاهها ، ادارات ، كارخانجات ، سایر سازمانهای خصوصی ، مراكز نظامی و حتی در خود تلویزیون ، با هدف نمایش و شناساندن مجاهدت های ایثارگران و شهداء به شكل عینی و ملموس .
ج) نشریات و كتب : در این زمینه باید خاطرات ، تجارب و اندیشه ها و وصایا ی شهداء و ایثارگران و رزمندگان با یك حركت علمی - فرهنگی و با حمایت های معنوی و مالی از آنان در آثار مكتوب درج گردد . البته با یك تعامل سازنده بین نویسندگان این عرصه با خود ایثارگران كه دارای تأثیر مطلوبی در این زمینه است . از جمله چاپ و انتشار این آثار گران بها در كتب و نشریات عمومی ، روزنامه ها ، مجلات ، كتب دانشگاهی و مدرسه ای و تولید سایر محصولات فرهنگی مناسب .
د) ایجاد یك بانك اطلاعاتی قوی دراین زمینه : برای دسترسی پژوهشگران عرصه ها ی مختلف دفاع مقدس به اطلاعات مورد نیاز از طریق ارائه كلیه ی اطلاعات در آن از قبیل : نام و رمز عملیات ها ، سوابق علمی و پژوهشی شهداء و ایثارگران ، وصایا ، خاطرات ، تاریخ و محل شهادت ، زندگی نامه و سایر آمار مربوط به دفاع مقدس كه می تواند بعنوان یك مركز مهم نشر ارزشها و دستاوردهای شهدا و ایثارگران كاملاً مؤثر باشد .
و) و سایر قالب های رایج رسانه ای با محوریت و اولویت اشاعه ی فرهنگ ایثار و شهادت از قبیل : پخش اخبار ، سخنرانی ، میز گرد های كارشناسی ، مصاحبه ، برنامه های مستند ، گزارش های تحلیلی ، كارتون ، زیر نویس های تبلیغاتی و ویدئو كلیپ ها، چاپ و نشر مقالات ، كاریكاتورها، تهیه ی پوستر و موسیقی ، سرودها، نوحه ها ، اشعار و غیره . اما نكته ای كه در موفقیت عملی رسانه ها در ترویج این فرهنگ باید به آن توجه داشت ، رعایت عوامل ذیل می باشد ؛ مسئولیت پذیری ، گستردگی پوشش و ایجاد ارتباط با گروه های مختلف مردم ، درك وضعیت فرهنگی - اجتماعی جامعه ، توجه به نیازهای مخاطبان و برنامه ریزی دقیق در این راستا ، هماهنگی رسانه ها در عمل ، تنوع در اشكال پیام و مداومت در القای آن ، حذف پارازیت ها و غیره.
6- اقدامات اجتماعی : به شكل گسترش نمادها و سمبل ها ی دفاع مقدس در قالب:
الف ) توسعه ی نمادها از طریق ساخت یادمان های شهداء در مراكز مهم و اصلی شهر ها و حتی مراكز آموزشی ، بازنگری در تهیه پوسترها ، كتیبه ها و فضاسازی فرهنگی و تبلیغی(دیوار نویسی) در سطح شهرها باهمكاری شهرداریها و حتی در روستاهای پرجمعیت با تكیه بر جنبه های آگاه سازی دینی و معرفتی از شهداء ، حفظ بخشی از آثار بجا مانده از دفاع مقدس ، نامگذاری خیابان ها ، میادین ، مدارس و دانشگاهها بنام شهداء و ایثارگران البته با در نظر گرفتن جامعه شناسی و روانشناسی تبلیغات.
ب) ایجاد نمایشگاه و موزه ی دفاع مقدس برای تجمع و ارائه آثار مادی و معنوی بازگو كننده ی صحنه های مختلف از دفاع مقدس كه بلحاظ عینی و ملموس بودن می تواند بسیار آموزنده و نتیجه بخش باشد.
از قبیل ارائه ی تجهیزات نظامی رزمندگان ، هنر های دستی آنان ، پیشانی بندها ،عكس و پوستر ، دست نوشته ها ، كتب و اشعار ، ساخت ماكت از صحنه های نبرد،نقشه ی عملیات ها و بسیاری موارد دیگر.
7- فراهم نمودن زمینه اعزام قشرهای مختلفی از مردم خصوصاً جوانان برای بازدید از مناطق عملیاتی كشور در دوران دفاع مقدس در قالب كاروان های راهیان نور و ه مچنین برنامه ریزی برای دیدار با خانواده ی شهداء و ایثارگران برای انتقال تجارب و تحكیم پیوندهای دو سویه با همكاری بنیاد شهید ، بنیاد حفظ آثار ونشر ارزشهای دفاع مقدس ، مدارس ، دانشگاهها و صدا سیما.
8- در عرصه ی ورزشی هم می توان با اقداماتی همچون برگزاری جام ها و مسابقات ورزشی مهم ، تأسیس باشگاه و ورزشگاه با نام شهداء ، ایثارگران و جانبازان و همینطور حمایت های مالی و معنوی از تیم های مختلف ورزشی جانبازان وایثارگران جهت تداوم بخشی به یاد ، نام و ارزش های دفاع مقدس و رزمندگان آن عرصه ها در میادین ورزشی اشاره نمود.
9- تلاش های دیپلماتیك وسیاسی : در راستای نمایاندن مظلومیت ملت ایران و شهداء در جنگ تحمیلی هشت ساله به جهانیان با نقش آفرینی وزارت امور خارجه در این زمینه و یا اتخاذ تدابیری كه هر ایرانی در خارج از كشور مبلغ و مروج فرهنگ دفاع مقدس و دلاوری های شهداء و ایثارگران باشد و یا ایجاد بستر مناسب برای حضور خارجیان و مشاهده ی آثار بجا مانده از دفاع مقدس ، مناطق جنگی و دیدار با ایثارگران در جهت توسعه ارزش های دفاع مقدس در خارج از مرزها با همت رایزنان فرهنگی كشور در خارج با ارائه تسهیلات و دعوت از اشخاص حقیقی و حقوقی مطرح .
10- با توجه به اهداف جنگ ها و این كه برخی از آنها حق طلبانه و در جهت وتأمین شرف و حیثیت افراد بشری هستند .( ادیبی سده ، 1382 ، ص 26 ) پس با این نگرش نمی توان همه ی آنها را نكوهش كرد كه جنگ ایران با عراق نیز برای حفظ این آرمان ها و كرامات انسانی بوده است . حال با تبیین صحیح اهداف این جنگ كه بوسیله ایثار و جان فشانی رزمندگان ایران در دفاع مقدس حاصل شده است ، زمینه مناسبی برای ترویج این نوع فرهنگ كه حافظ آرمان های یك ملت است در بین مردم فراهم می گردد.
11- ایجاد یك سازمان تبلیغاتی كارآمد در مورد دفاع مقدس به شكل متمركز با برنامه ریزی دقیق ساختاری و محتوایی با استفاده از نیروهای فكری ، هنری و علمی متعهد در این زمینه نیز قابل تأمل است .
12- دادن آگاهی و اطلاعات كافی به مردم در زمینه اقدامات و مسئولیتهای نهادهای مرتبط با امور ایثارگران و شهداء : همچون بنیاد شهید و امور ایثارگران ، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس با مشخص نمودن سازوكارهایشان و نقش و اهمیتی كه در زمینه ی اشاعه فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه دارند.
13- استفاده ازنیروهای متعهد، با سواد و مسئولیت پذیر كه درك صحیحی از زمان و شرایط داشته باشند در سطوح مختلف نهادهای فوق الذكر كه قادر باشند با بینش واقع بینانه و مدیریت همه سونگر ، در زمان صلح بخوبی با بستر سازی برای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت به مقابله با جنگ نرم دشمن بپردازند و با محتمل دانستن هر اتفاقی بتوانند این روحیه و آمادگی را درهر شریطی و هر نسلی حفظ نمایند . وبهترآنست كه تركیب انسانی این نهادها هم شامل ایثارگران ، رزمندگان ، جانبازان ، خانواده های شهداء ، نیروهای متعهد مردمی ، بانوان ، جوانان و از تما می اقشار جامعه باشد .
14- گاهی تصور خانواده ها از تربیت فرزندانشان مطابق با فرهنگ ایثار و شهادت طلبی دور از واقعیت می نماید . وآنان گمان می كنند كه این نوع پرورش فرزندان مستلزم رعایت هنجارهای بسیاری است كه از توان آنها خارج است ، از همین رو كمتر بدان می پردازند در صورتی كه چنین نیست وتنها رعایت اصول سفارش شده در متون دینی و تربیتی اهل بیت (ع) و سیره عملی معصومین ، رهنمود های امام (ره) و رهبری عزیز و خود شهداء و ایثارگران می تواند در این مسیر راهگشا باشد . البته در این زمینه باید از هر گونه افراط و تفریط اجتناب نمود و نقش سایر نهادها را هم در نظر گرفت .
15- با توجه به اینكه امروزه یكی از دغدغه های اصلی ما در زمینه ی فرهنگ ایثار و شهادت به تأثیر پذیری جوانان از آن مربوط می شود . فلذا شایسته است در این رابطه ، توجه ویژه ای به نسل جوان بشود و با نیاز سنجی و تأمین مطالبات به حق آنان و تدوین برنامه های جامع در خصوص آگاه سازی آنان نسبت به هجمه های فرهنگی دشمنان در این خصوص با راه اندازی پایگاه های اینترنتی و وبلاگ نویسی ، ارتباط دائمی با این نسل برقرار كرده و به پرسشها و شبهات ذهنی آنها پاسخ داده و توصیه های رهبر عزیز را در این زمینه عملیاتی نمود .
16- اتخاذ سیاست های تشویقی و انگیزشی در چارچوب اهداف برنامه پنجم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی كشور در زمینه توسعه مشاركت های مردمی در عرصه فرهنگ دینی و به تبع آن فرهنگ ایثار و شهادت با برنامه ریزی و اقدامات لازم با رویكرد بهبود كیفیت فعالیت ها و همچنین توسعه و حمایتهای آموزشی و پژوهشی از زیر ساخت های فكری و مولد فرهنگ اصیل ایثار و شهادت .
17- فرهنگ ایثار و شهادت نیز به مثابه سایر فرهنگ ها در طول تاریخ تغییر و تحول می یابد. پس بنابراین باید مواظبت ونگهداری شده و همواره مورد پالایش قرار گیرد تا سنت های غلط وارد آن نشوند و به كاركردهای آن در بستر زمان توجه گردد .
18- توجه به اولویت بندی ها بر اساس شناسایی نیازها در راستای اشاعه ی این فرهنگ در جامعه .
19- شناسائی و معرفی فرصت ها و همینطور تهدیدات و آسیب هائی كه فرهنگ ایثار و شهادت طلبی را با خطر مواجه می نماید و رعایت اعتدال در بیان و برخورد با این چالش ها و موانع و همچنین تجلیل از فعالان این عرصه كه نقش مؤثری در اشاعه ی این فرهنگ دارند .
20- و نهایتاً نهادینه سازی فرهنگ ایثار و شهادت از ابتدای زندگی هر فرد در فرایند پرورش اجتماعی او به عنوان بخشی از وظایف خانواده ها، نظام آموزشی، نظام ارتباطی و رسانه ای .
بدیهی است بسیاری از این راهكارها و پیشنهادات كه به آن ها اشاره شد فقط بخشی از آنها می تواند بوسیله ی ارگانها و سازمان ها ی مرتبط و بخصوص بنیاد شهید و بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس،سپاه و تحت نظر ستاد كل نیروهای مسلح به اجرا گذارده شود ، ولی پیچیدگی و تخصصی بودن بسیاری از این راهكارها تنها از عهده یك بنیاد و مركز خاص بر نمی آید ، بلكه باید از كلیه نیروهای مردمی و مشاركت عمومی بهره گرفت ؛ زیرا حفظ و اشاعه آثار و ارزشهای دفاع مقدس و فرهنگ ایثار و شهادت مانند خود دفاع مقدس و انقلاب اسلامی با مشاركت همگانی میسر است .و بدین منظور باید برای هر یك از دستگاههای ذیربط بر اساس تقسیم كار و تناسب ماموریت،وظایف خاصی را در نظر گرفت.

نكته ی پایانی در مورد ترویج فرهنگ ایثار و شهادت
 

یكی ازخصوصیات انسان فراموشی است. غفلت و سرگرم شدن به زندگی روزمره معمولاً گذشته را از یاد می برد . برگزاری ایام خاصی همچون هفته ی دفاع مقدس، بسیج ، روز ارتش ،پاسدار ،جانباز و دهه ی فجر و یاد آوری رشادت ها و ایثارگری هایی كه در آن دوران توانست در زمینه های مختلف معادلات جهانی را نسبت به انقلاب و جنگ تحمیلی ایران بر هم زند و منجر به تسلیم شدن دشمنان تا دندان مسلح و تئوری پردازان انقلابی و نظامی در برابر ایثار رزمندگان و مردم سلحشور ایران كه تجلی گر حاكمیت ایمان و اعتقاد به خدا و رهبری بودند ، گردد بلحاظ فرهنگی و آموزشی بسیار مهم است و یا هدف یادآوری وانتقال آن ارزشها از نسلی به نسل دیگر برگزار و جزء تاریخ یك ملت محسوب می گردد .
چرا كه نسل جدید باید بداند آسایش و امنیت امروز او مرهون چه ایثارگریها ، فداكاریها و شهادت ها است . ایثارو شهادتی كه در قرآن و لسان اهل بیت (ع) گزینش مرگ متكی بر شناخت و بر مبنای اختیار در مبارزه علیه موانع تكامل بشری است كه شهید و ایثارگر با شعور آن را انتخاب می كند و روحیات یك ملت را تضمین می نماید . زیرا شهادت مكتب سازنده ای است كه شگرف ترین اثرات بر آن مرتبت است . در این صورت است كه ملت ما با ارزش گذاری بر حركت شهدا و مقابله با فرصت طلبان ، اجازه ی كوچكترین استفاده ی ابزاری از آنان را برای مقاصد سیاسی و اقتصادی خود نخواهد داد و حركت در راستای توسعه ی »فرهنگ ایثار و شهادت« یكی از نشانه های بارز آن است.

نتیجه گیری
 

ما در این مقاله قصد بررسی موضوع مهمی همچون» راهكارهای ترویج فرهنگ ایثارو شهادت « را داشتیم كه در این راستا سعی نمودیم تا با رویكردی دینی و جامعه شناختی به تحلیل واقع بینانه ،علمی و همه جانبه ازمسئله مورد نظر بپردازیم . فلذا در قالب یك چارچوب مشخص و منسجم پس از تبیین ضرورت و اهداف پژوهش وتشریح مفهوم ایثار و شهادت با بررسی مواردی همچون مرجع دینی فرهنگ شهادت طلبی و رابطه ی آن با ارزشها و ایدئولوژیهای متعالی و سازنده، شاخص های شهادت و فضیلت های آن ، چالش ها ی موجود در فرهنگ ایثار و شهادت و نهایتاً ارائه ی ر اهكارهای عملی ترویج این فرهنگ در جامعه پرداختیم و سپس به این نتیجه گیری كلی رهنمون شدیم كه با اتمام جنگ و انقلاب نباید شهداء ، ایثارگران و فداكاریهای آنان فراموش شود . چرا كه نسل جدیدی كه به دنیا می آید با خاطرات آنان روبروست و باید این نسل را با شهداء ، ایثارگران و فرهنگی كه به آن پایبند بودند آشنا كنیم و ارزش و اهمیت كار آنها باید در جامعه بخوبی روشن شود . زیرا جامعه ای كه بتواند آرمان شهداء و ایثارگران و جانبازان را بخوبی درك و ترویج نماید ، از كاركردهای مثبت آن كه همانا گسترش معنویت در جامعه ، كاهش فساد و ناهنجاری و به تبع آن شكل گیری یك محیط انسانی سالم و الهی است بهره خواهد برد و هیچ عامل دیگری حتی پول و ثروت هم نخواهد توانست با آن رقابت نماید و تمامی آنها در» فرهنگ ایثار و شهادت« متجلی است كه ازآن می توان به عنوان نگهبان حقیقی برای دژ محكم دین و اسلام نام برد. چرا كه وجود فرهنگ ایثار و شهادت است كه به زندگی انسان ها معنا می دهد وآنها را ازرخوت و بیگانگی خارج می نماید .وبه آنها هویت دینی بخشیده و در مسیر الهی مقاوم و پایدار می سازد . كه در نهایت رفاه ، آسایش و امنیت را برای تداوم بخشی به زندگی همنوعان در ابعاد گوناگون به ارمغان می آورد.
" و الله الحمد من اوله الی آخره "
منابع:
2- ابن منظور ، محمدبن مكرم . لسان العرب ، قم: نشر ادب الحوزه ، 1405 ق.
3- ادیبی سده ، مهدی . جامعه شناسی جنگ و نیروهای نظامی ، ج 4 تهران : سمت، 1382
4- اقبال ، زهرا ؛ جنگ شهادت ؛ تهران : سروش ،1355
5- توسلی ، غلامعباس . جامعه شناس دین ، تهران: سخن ، 1380
6- جمالی ، عیسی . سردار خوبان ، تهران : شاهد ، 1381
7- دهخدا ، علی اكبر .لغت نامه ،تهران : دانشگاه تهران ، 1377
8- سنگری ، محمدرضا ؛ عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس و فرهنگ عاشورا ؛ قم : مركز تحقیقات اسلامی ،1380
9- شاعری ، محمد حسین . جامعه شناسی شهادت طلبی و انگیزه های شهیدان ، . تهران : شاهد ،1381
10- شهداء» فصلنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی« ، ش 7 ، 1380
11- فرهنگ ایثار،» فصلنامه فرهنگی - اجتماعی« ، ش 4، 1383
12- فرهنگ عمومی ،» فصلنامه فرهنگی – اجتماعی «،ش 37، 1382
13- فكرت ، محمد آصف ؛ دایره المعارف تشیع ؛ بنیاد شهید ، 1379
14- گوهری، سید اسماعیل . آرزو و شهادت ؛ تهران : امیری ، 1361 .
15- لازار ، ژودیت ؛ افكار عمومی ؛ ترجمه مرتضی كتبی ؛ تهران : نی ، 1380
16- مظاهری ،محسن حسام ؛ رسانه ی شیعه ؛ج 1 ، تهران :شركت چاپ و نشر بین الملل ، 1387
17- معاونت پژوهشی موسسه تنظیم و نشر آثارامام خمینی) ره ( ؛ تعلیم وتربیت از . دیدگاه امام خمینی) ره( ؛ ج 2 ، تهران : 1378
18- وثوقی ، منصور؛ مبانی جامعه شناسی ؛ ج 1، تهران : دانشگاه تهران ، 1378 .
19- ولوی ، محمد علی ؛ شادروان شهادات ؛ تهران : شاهد ، 1378
منبع:مجموعه مقالات همایش ملی فرهنگ ایثار و شهادت/ دانشگاه زنجان

موضوع : 8 سال دفاع مقدس ,  مقالات دفاع مقدس ,  ایثــــــــار و شهــــــــــادت ,