تبلیغات
ایثــــــــار و شهــــــــــادت - اصول انسانی و اخلاقی جنگ و جهاد در قرآن
ایثــــــــار و شهــــــــــادت
دفاع مقدس
منوی اصلی
مطالب پیشین
موضوعات وبلاگ
کارنامه عملیات ها
جنگ دفاع مقدس
لینک دوستان
پیوندهای روزانه
نویسندگان
نظرسنجی
بیشترین علاقمندی شما در این وبسایت؟












آمار وبلاگ
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • کل بازدیدها :
  • آخرین بازدید :
درباره ما

« ای حیات! با تو وداع می‌کنم. با همه زیبائی‌هایت ؛ با همه مظاهر جلال و جبروت ؛ با همه وجود وداع می‌کنم ، با قلبی سوزان و غم آلود به سوی خدای خود می‌روم ، و از همه چیز چشم می‌پوشم.... ای پاهای من! می‌دانم شما چابکید ، می‌دانم که در همه مسابقه‌ها گوی سبقت را از رقیبان ربوده‌اید ، می‌دانم که فداکارید ، می‌دانم که به فرمان من مشتاقانه بسوی شهادت، صاعقه‌وار به حرکت در می‌آیید. اما من آرزوئی دارم ، من می‌خواهم که شما به بلندی طبع بلندم به حرکت درآیید ، به قدرت اراده آهنینم محکم باشید ، به سرعت تصمیمات و طرحهایم سریع باشید ؛ این پیکر کوچک ، ولی سنگین از آرزوها و نقشه‌ها و امیدها و مسئولیت‌ها را ، به سرعت مطلوب ، به هر نقطه دلخواه برسانید . در این لحظات آخر عمر آبروی مرا حفظ کنید ، من چند لحظه بعد به شما آرامش می‌دهم ، آرامش ابدی ! دیگر شما را زحمت نخواهم داد. دیگر شب و روز شما را استثمار نخواهم کرد ، دیگر فشار عالم و شکنجه روزگار را بر شما تحمیل نخواهم کرد ، دیگر به شما بی‌خوابی نخواهم داد. و شما دیگر از خستگی فریاد نخواهید کرد . از درد و شکنجه ضجه نخواهید کرد ، از بی‌غذائی ، از گرما و سرما شکوه نخواهید کرد ، آرام و آسوده ، برای همیشه ، در بستر نرم خاک ، آسوده خواهید بود ، اما... اما این لحظات حساس ، لحظات وداع با زندگی و عالم ، لحظات لقاء پروردگار لحظات رقص من در برابر مرگ باید زیبا باشد.»
جستجو


وصیت شهدا
وصیت شهدا
آرشیو مطالب
لوگوی دوستان
ابزار و قالب وبلاگ
کاربردی

ابر برچسب ها
عنوان : اصول انسانی و اخلاقی جنگ و جهاد در قرآن
انواع مقالات :علمی و فرهنگی
موضوعات مقالات :ایثار و شهادت

اشاره:‌

اسلام دین رحمت و عطوفت است و منادیِ نوع‌دوستی. عدم تجاوز از حدود الهی و دعوت به اسلام و صلح‌طلبی، رعایت عهد و برخورد انسانی با اسیران و... نمونه هایی از ماهیت دینِ مهر است. اما همه اینها نه نشانه سازش و تسلیم كه آیتِ اقتدارند. صبر و صلح تا زمان عدم تعرض بیگانه است و اگر پای تهدید و تعرض به به میان آمد، تكلیف می‌شود جهاد و ناسازگاری. در بخش پیشین این مقاله، اصول انسانی و اخلاقی جنگ در قرآن كریم را مطرح كردیم. در حنگ با كفر ضرورت دعوت به اسلام از سر حكمت و اندرز و موعظه به حسنه و مناظره نیكو را به عنوان تكالیف مجاهدان مطرح كردیم. اما دشمن اگر به راه نیامد...

مقابله به مثل

اسلام اجازه مقابله به مثل را به همان اندازه كه دشمن تعدی و تجاوزكرده به مسلمانان داده است و حتی مسلمانان را به چشم پوشی و گذشت از این مقابله به مثل نیز تشویق می‌كند.

«و اِن عاقَبتُم فَعاقِبُوا بِمثلِ ما عُوقِبتُم بِهِ وَ لَئِن صَبَرتُم لَهُوَ خَیرٌ للِصّابرین»

و اگر دشمن را عقوبت می‌كنید، به همان اندازه باشد كه عقوبت شده‌اید؛ گرچه اگر تحمل بورزید (و چشم بپوشید) برای صابران بهتر است. (نحل:126)

و در آیه دیگر می‌فرماید:

«فَمَنِ اعتَدی عَلَیكُم فَاعتَدُوا عَلَیه بِمِثلِ مَا اَعتَدی عَلَیكُم وَ اتّقُوا الله وَ اعلَمُوا اِنَّ اللهَ مَعَ الُمتَّقین»

هركس به شما ستم و تعدی كرد، شما نیز به همان اندازه به او تعدی كنید و از خدا بترسید (و زیاده روی ننمایید) و بدانید خدا با پرهیزگاران است. (بقره:194)

درآیه اوّل، گرچه مقابله به مثل جایز شمرده شده، ولی در آخر آیه نیز مسلمانان به تحمل و چشم‌پوشی فراخوانده شده‌اند.

در كتب تفسیر، شأن نزول آیه اوّل را (نحل/126) در مورد شهادت حضرت حمزه عموی پیامبر اسلام(ص) در جنگ اُحد نقل كرده‌اند كه پیامبر(ص) تصمیم به مقابله به مثل در برابر دشمنان گرفتند و این آیه نازل شد و پیامبر(ص) را دعوت به صبر نمود.

در بعضی از روایات می‌خوانیم كه این آیه در جنگ اُحد نازل شده، هنگامی كه پیامبر (ص) وضع دردناك شهادت عمویش، حمزة بن عبدالمطلب را دید (كه دشمن به كشتن او قناعت نكرده، بلكه سینه و پهلوی او را با قساوت عجیبی دریده و قلبش را بیرون كشیده است و گوش و بینی‌اش را قطع كرده، بسیار منقلب و ناراحت شد) و فرمود: خدایا حمد از آن توست و شكایت به تو می‌آورم و تو در برابر آنچه می‌بینیم یار و مدد كارمایی.

سپس فرمود: اگر من بر آنها چیره شوم آنها را مثله می‌كنم، آنها را مثله می‌كنم، آنها را مثله می‌كنم (و طبق روایت دیگری فرمود هفتاد نفر از آنها را مثله خواهم كرد). در این هنگام آیه نازل شد (و ان عاقبتم فعاقَبوا بِمِثل ما عُوقِبتُم بِهِ وَ لَئِن صَبَرتُم لَهُوَ خَیرٌلِلصّابِرین). بلافاصله پیامبر(ص) عرض كرد: خدایا! صبر می‌كنم، خدایا صبر می‌كنم، خدایا صبر می‌كنم.

با اینكه این لحظه شاید دردناك‌ترین لحظه‌ای بود كه در تمام عمر بر پیامبر(ص) گذشت، ولی باز پیامبر(ص) راه دوم را كه راه عفو و گذشت بود، انتخاب فرمود و چنان كه در تاریخ در سرگذشت فتح مكه می‌خوانیم، آن روز كه پیامبر(ص) بر این سنگدلان پیروز و مسلط شد، فرمان عفو عمومی صادر فرمود و به وعده خویش در جنگ اُحد وفا كرد. به‌راستی اگر انسان بخواهد نمونه عالی بزرگواری و عواطف انسانی را ببیند، باید داستان اُحد را دركنار داستان فتح مكه بگذارد و آن دو را با هم مقایسه كند.

شاید تاكنون هیچ ملت پیروز مسلطی با قوم شكست خورده، معامله‌ای را كه پیامبر(ص) و مسلمانان پس از پیروزی با مشركان مكه كردند، نكرده باشد؛ آن هم در محیطی كه انتقام و كینه‌توزی در بافت جامعه نفوذ كرده بود و كینه‌ها را نسل به نسل به میراث می¬گذاشت و اصولاً ترك انتقام جویی در آن محیط عیب بزرگی به شمار می‌آمد.

(مكارم شیرازی، 475:1384)

پناه دادن به دشمن برای شنیدن كلام حق

«و اِنْ اَحَدٍ مِنَ الُمْشرِكینَ اسْتِجارَكَ فَاَجِرْهُ حتّی یَسْمَعَ كَلامَ اللهِ ثُمَّ ابَلِغْهُ مَاْمِنُه ذلِكَ بِاَنَّهُمْ قَوْمٌ لایَفْقَهُونَ»

اگر یكی از مشركان از تو پناهندگی بخواهد، به او پناه ده تا كلام خدا را بشنود، سپس او را به محل امنش برسان، زیرا آنان گروهی نا آگاهند. (توبه:6)

این آیه نیز از آیاتی است كه ادعای ناحق دشمنان را باطل می‌كند. اسلام حتی در جبهه جنگ نیز آماده است اصول دعوتش را برای طالبان هدایت تبیین كند، سپس آنان را به محل امنی كه از شمشیر مسلمانان در امان باشد، برساند تا با آگاهی در مقابل حق خاضع شوند. (فرامرزی و همكاران،117:1384)

مرحوم طبرسی در توضیح «ثُمَّ اَبِلغْهُ مَاْمِنُه» می‌نویسد:

معنای این جمله آن است كه اگر اسلام آورد به خیر دنیا و آخرت نایل گردیده و اگر اسلام را نپذیرفت او را نكش، بلكه او را به دیار خودش، جایی كه جانش و مالش در امان باشد برسان. (طبرسی،1408هـ :13)

جمله «ثُمَّ اَبلِغْهُ مَاِمنُه» برای این آورده شده كه با كمال عنایت بر بازشدن راه هدایت به روی مردم دلالت كند و بفهماند كه اسلام تا چه اندازه خواسته است حرمت مردم را در زندگی و كارهای حیاتی آنان حفظ كند. آری اسلام از به كار بردن كلماتی نظیر «باید چنین شود» و «خدا چنین خواسته » اغماض كرده تا مردم اگر هلاك می‌شوند و اگر به راه زندگی می‌افتند، در هر دو حال اختیارشان بعد از فهمیدن و تمام شدن حجت باشد و دیگر بعد از آمدن انبیا، بشر به خدا حجتی نداشته باشد ». (علامه طباطبایی، 239:1363)

در كجای عالم شما چنین مكتبی سراغ دارید كه برای هدایت دشمنانش این قدر اهمیت بدهد و از هر شرایطی كه پیش می‌آید برای هدایت آنان استفاده كند. مسلماً چنین مكتبی نمی‌تواند فقط كشتن و از بین بردن دشمن جزو اهدافش باشد، بلكه می‌خواهد تا آنجا كه ممكن است آنها را هدایت كند و اهل نجات قرار دهد.

صلح‌پذیری در اسلام

« وَ اِن جَنَحُوا لِلسَّلمِ فَاجنَح لَها وَ تَوكَّل عَلَی الله اِنُّه هُوَ السَّمیعُ العَلیم»

و اگر تمایل به صلح نشان دهند، تو نیز تمایل نشان داده و بر خداوند توكل كن كه او شنوا و داناست. (انفال:61)

این آیه دقیقاً بعد از آیه « وَ اَعِدّوالَهُمْ مَااستَطَعْتُم مِن قُوَّه... » قرار دارد؛ یعنی با وجودی كه اسلام مسلمانان را بر كسب آمادگی دفاعی در حد توان فرا می‌خواند، دستور می‌دهد كه اگر دشمنان شما مایل به صلح و عدم درگیری هستند، شما اصراری بر جنگ و درگیری با آنان نداشته باشید و اگر پیشنهاد صلح كردند، از آنان بپذیرید.

«فَاِنِ اعتَزَلُوكُم فَلَم یُقاتِلُوكُم وَ اَلقَوا اِلَیكُم السِّلَمَ فَما جَعَلَ اللهُ لَكُم عَلَیهِم سَبیلاً»

پس اگر از شما كناره گرفتند و با شما نجنگیدند و پیشنهاد صلح كردند، خداوند به شما اجازه نمی‌دهد كه معترض آنان شوید. (نساء:90)

این آیه نیز مسلمانان را به صلح ترغیب می‌كند و به آنان اجازه جنگ با كسانی كه خواهان صلح هستند نمی‌دهد. حال آیا باز هم جا دارد كه به اسلام تهمت جنگ‌طلبی و خشونت‌طلبی زده شود؟

رعایت عهد و پیمان از طرف مسلمانان

«اِلاّ الَّذینَ عاهَدْتُم مِنَ الُمشرِكین ثُمَّ لَمْ یَنْقُصُوكُم شَیئاً وَ لَم یَظهَرُوا عَلَیكُم اَحَداً فَاَتمّوُا اِلَیهِم عَهدَهُم اِلی مُدَّتِهِم اِنََّ اللهَ یُحبُّ الُمتَّقین»

مگر آن گروه از مشركان كه با آنها عهد بستید و عهد شما نشكستند و هیچ یك از دشمنان شما را یاری نكردند، پس با آنها عهد را تا پایان مدتشان محترم شمرید كه خداوند پرهیزگاران را دوست دارد. (توبه:4)

 در صورتی كه مسلمانان با گروه، قبیله یا كشوری عهد و پیمان صلح بستند، به هیچ بهانه‌ای نمی‌توانند پیمان خود را نقض كنند و با این توجیه كه در آن زمان ما ضعیف بودیم و این عهد را پذیرفتیم، ولی حالا چون قوی هستیم پس باید حق و حقوق خودمان را بگیریم، پیمان خود را فراموش كنند.

 در سال نهم هجرت با نازل شدن سوره برائت، پیامبر اسلام(ص) موظف شد به همه مشركان اعلام كند كه شرك جرم است و مشرك راهی جز اسلام آوردن یا پذیرفتن جنگ ندارد، ولی در همین سوره اعلام شد كه رعایت عهد و پیمان لازم است و مشركانی كه با مسلمانان عهد و پیمان صلح بسته‌اند تا زمان پایان پیمان در امان می‌باشند. (توبه:3تا5)

فراء می‌گوید: خداوند قوم بنی‌كنانه و بنی‌صخره را از برائت خود و رسولش مستثنا كرد، زیرا آنها نُه ماه دیگر تا پایان پیمانشان باقی‌مانده بود و لذا خداوند امر فرمود كه تا پایان این مدت، مسلمانان پیمان را نشكنند. از طرف این دو گروه نیز این پیمان نقض نشده بود.

ابن عباس می‌گوید: آیه مربوط به هركسی است كه با خدا و رسول پیمان بسته باشد و پیمانش را نقض نكرده باشد.

«ثُمَّ لَمْ یَنْقُضُوكُمْ شَیئاً» یعنی از شروط پیمان چیزی كم نكنند. «وَلَمْ یُظاهِروُا عَلَیْكُم اَحداً» و هیچ كس از دشمنانِ شما را یاری نكنند. (طبرسی، 1408ه:10)

كدام مكتب افراد خود را سفارش می‌كند به اینكه باید با دشمنان نیز عهد و پیمان را رعایت نمایند، وفای به عهد ممكن است برای مسلمانان ضررهای مقطعی نیز داشته باشد ولی رعایت عهد و پیمان در اسلام با اهمیت‌تر از سود و زیان‌های مقطعی است.

برخورد با اسیران در اسلام

«یا ایُّهاَ النَّبیُ قُل لِمَن فی اَیدِیكُم مِن الاَسری اِنً یَعلَمِ اللهُ فیِ قُلُوُبِكُم خَیراً یُؤتِكُم خَیراً مِمّا اُخِذَ مِنكُمْ و یَغفِرلَكُم وَاللهُ غَفُورٌ رَحیم»

ای پیامبر به اسیرانی كه در دست شما هستند بگو اگرخداوند در دل‌های شما خیر و نیكی بداند، بهتر از آنچه از شما گرفته شده، به شما می‌بخشد و گناهانتان را می‌آمرزد و خداوند آمرزنده و مهربان است. (انفال:70)

این آیه به بهترین وجه اسیران را به اسلام دعوت كرده است و به آنان اطمینان خاطر داده كه گرچه شما اسیر شده‌اید و برای آزادی فدیه پرداخته‌اید، بدانید اگر دل‌های شما به حق تمایل پیدا كند و به خدا رو آورید، بهتر از آنچه از دست داده‌اید به شما می‌دهد و گناهانتان را می‌آمرزد و گذشته شما را پاك می‌كند. این لطیف‌ترین و مهربانانه‌ترین كلام با اسیر است كه خدای متعال به آنان خطاب كرده است. مسلمانان موظّفند تا قبل از تعیین تكلیف با اسیران به طور انسانی رفتار كنند و از آزار و اذیت‌شان خودداری ورزند و به اسیران آب و غذا بدهند.

امام صادق (ع) می‌فرمایند: هركسی كه اسیر می‌گیرد، حتی اگر بناست آن اسیر فردا كشته شود، لازم است به او غذا بدهد، او را سیراب گرداند و با او مدارا كند؛ خواه كافر باشد یا غیركافر. (حرعاملی،68:1403)

در سوره محمّد آیه 4 خداوند می‌فرماید: «...فَاِمّا مَنّاً بَعْدُ وَاِمّا فِداءً...»

پس یا آنان را ( بدون قید و شرط ) آزاد كنید و یا در برابر فدیه آنان را آزاد سازید.

فدیه می‌تواند، پول، كالا، خدمت و مبادله با اسیران خودی باشد. در این آیه شریفه ابتدا به آزادی بی قید و شرط اشاره شده و بعد آزادی از راه فدیه گرفتن و این تقدّم و تأخّر نشانگر آن است كه اسلام به آزادی بی قید و شرط تشویق و این پیام را القا می‌كند كه در صورت امكان، اسیران جنگی را بدون فدیه گرفتن آزاد سازید. این برخورد اسلام با اسیران جنگی است كه با وجود اینكه اسیر هستند، ولی اسلام خود را موظّف به رعایت حقوق آنان می‌داند.

جهاد اسلامی نباید هدف مادی داشته باشد

«یا اَیُّهاَ الَّذینَ آمَنُوا اِذا ضَرَبتُم فی سَبیِلِ اللهِ فَتَبَیَّنُوا وَ لاتَقُولُوا لِمَنْ ألقَی إِلَیكُم السِّلَم لَستَ مَؤمِناً تَبتَغُونَ عَرَضَ الَحیوِةِ الدُّنیا فَعِندَاللهِ مَغانِمُ كَثیرهٌ كَذلِكَ كُنتُم مِن قَبلُ فَمَنَّ الله عَلَیكُم فَتَبیَّنُوا اِنَّ اللهَ كانَ بِما تَعمَلُونَ خَبیراً»

ای كسانی كه ایمان آورده‌اید! هنگامی كه در راه خدا گام می‌زنید (و به سفری برای جهاد می‌روید) تحقیق كنید و به خاطر اینكه سرمایه ناپایدار دنیا (و غنایمی) به دست آورید، به كسی كه اظهار صلح و اسلام می‌كند نگویید: «مسلمان نیستی»! زیرا غنیمت‌های فراوانی (برای شما) نزد خداست. شما قبلاً چنین بودید و خداوند بر شما منّت نهاد (و هدایت شدید). پس (به شكرانه این نعمت بزرگ) تحقیق كنید. خداوند به آنچه انجام می‌دهید آگاه است. (نساء:94)

آیه فوق به خوبی این حقیقت را روشن می‌سازد كه هیچ مسلمانی نباید برای هدف مادّی گام در میدان جهاد بگذارد و به همین دلیل، باید نخستین اظهار ایمان را از طرف دشمن بپذیرد و به ندای صلح و اسلام او پاسخ گوید؛ اگر چه از غنایم مادّی فراوان محروم گردد، زیرا هدف از جهاد اسلامی توسعه‌طلبی و جمع‌آوری غنایم نیست، بلكه هدف آزاد شدن انسان‌ها از قید بندگی خداوندان زر و زور است و هر زمان كه روزنه امیدی به سوی این حقیقت گشوده شد، باید به سوی آن شتافت.

در تفاسیر اسلامی شأن نزول‌هایی درباره آیه فوق آمده است كه كم و بیش با هم شباهت دارند. از جمله اینكه: پیامبر(ص) بعد از بازگشت از جنگ خیبر، اُسامه بن زید را با جمعی از مسلمانان به سوی یهودیانی كه در یكی از روستاهای فدك زندگی می‌كردند، فرستاد تا آنها را به سوی اسلام و یا قبول شرایط ذمّه دعوت كنند.

یكی از یهودیان به نام مرداس كه از آمدن سپاه اسلام باخبر شده بود، اموال و فرزندان خود را در پناه كوهی قرار داد و به استقبال مسلمانان شتافت، در حالی كه به یگانگی خدا و نبوت پیامبر(ص) گواهی می‌داد. اُسامه بن زید به گمان اینكه مرد یهودی از ترس جان و برای حفظ مال اظهار اسلام می‌كند و در باطن مسلمان نیست، به او حمله كرد و وی را كشت و گوسفندانش را به غنیمت گرفت. هنگامی كه خبر به پیامبر(ص) رسید، حضرت از این جریان سخت ناراحت شدند و فرمودند: تو مسلمانی را كشتی! اسامه ناراحت شد و عرض كرد: این مرد از ترس جان و برای حفظ مالش اظهار اسلام كرد. پیامبر(ص) فرمود: تو كه از درون او آگاه نبودی، چه می‌دانی؟ شاید به راستی مسلمان شده بود. در این موقع آیه فوق نازل شد و به مسلمانان هشدار داد كه به خاطر غنایم جنگی و مانند آن هیچ‌گاه انكار سخن كسانی را كه اظهار اسلام می‌كنند، ننمایند. (مكارم شیرازی و همكاران، 72:1384)

اسلام برای دستیابی به غنیمت و غارت اموال مردم و كشورها به جنگ نمی‌پردازد و سربازان را به شدت از این كار باز می‌دارد. از نظر اسلام جنگی كه به قصد طمع مادّی و كسب غنایم و منافع دنیوی صورت پذیرد، مردود است.

تحریم جنگ در ماه‌های حرام

در سوره توبه خداوند مسلمانان را در چهار ماه از جنگ و قتال برحذر می‌دارد و آن را حرام می‌شمارد و جنگ در این چهار ماه، یعنی ماه‌های ذی‌القعده، ذی‌الحجه، محرم و رجب را ممنوع اعلام می‌كند.

«اِنَّ عَِّدةَ الشُّهُورِ عِندَاللهِ اَثنَا عَشَرَ شَهراً فیِ كِتابِ اللهِ یَومَ خَلَقَ السَّمواتِ وَ الاَرضَ مِنها اَربَعَةٌ حُرُمٌ ذلِكَ الدّینُ القَیِّمُ»

تعداد ماه‌ها نزد خداوند در كتاب (آفرینش) الهی از آن روز كه آسمان‌ها و زمین را آفریده، دوازده ماه است كه از آن چهار ماه، ماه حرام است؛ این است دین استوار. (توبه:36)

در سوره بقره خداوند جنگ در این چهار ماه را گناهی بزرگ می‌داند و می‌فرماید:

«یَسئَلُوُنَكَ عَنِ الشَّهرِ الْحَرامِ قِتالٍ فیهِ قُل قِتالٌ فیهِ كَبیرٌ»

از تو درباره جنگ كردن در ماه حرام سؤال می‌كنند؛ بگو جنگ در آن گناهی بزرگ است. (بقره:217)

در این آیات به یكی دیگر از مقررات جنگ و جهاد اسلامی اشاره شده است و آن احترام به ماه‌های حرام و پرهیز از جنگ و خونریزی در این چهار ماه می‌باشد.

فلسفه تحریم جنگ در ماه‌های حرام

تحریم جنگ در این چهار ماه یكی از طرق پایان دادن به جنگ‌های طولانی مدت و وسیله‌ای برای دعوت به صلح و آرامش بود، زیرا هنگامی كه جنگجویان چهار ماه از سال، اسلحه خود را به زمین بگذارند، فرصتی برای تفكر و اندیشه در یك فضای آرام و به دور از جنگ به وجود می‌آید كه زمینه‌ای مناسب برای پایان یافتن بسیاری از جنگ‌ها را فراهم می‌سازد. همیشه ادامه یك كار با شروع مجدد آن پس از خاموشی تفاوت دارد و شروع مجدد به مراتب مشكل‌تر از ادامه آن است.

اسلام برای پیروان خود در هر سال یك آتش‌بس چهار ماهه اعلام می‌دارد و این خود نشانه روح صلح‌طلبی اسلام است. البته اگر دشمن بخواهد از این قانون اسلامی سوءاستفاده نماید و حریم ماه‌های حرام را بشكند، اجازه مقابله به مثل به مسلمانان داده شده است.

مسجدالحرام، حرم امن الهی

«وَ لاتُقاتِلُوهُم عِندَ الْمَسْجِدِ الَحَرامِ حَتّی یُقاتِلُوكُم فیه، فََاِنْ قاتلُوكُم فَاقتُلُوهُم كَذلِك جَزاءُ الكافِرینَ»

و با آنها در نزد مسجدالحرام جنگ نكنید، مگر اینكه درآنجا با شما بجنگند. پس اگر (درآنجا) با شما پیكار كردند، آنها را به قتل برسانید؛ چنین است جزای كافران. (بقره:191)

حرمت مسجدالحرام و دوری از جنگ و خونریزی در آن مكان مقدس می¬تواند درگیری‌ها را محدود نماید، اما اگر دشمن بخواهد از این مكان مقدس سوءاستفاده كند و حرمت آن را نگه ندارد، قرآن می‌فرماید: در این صورت شما هم با آنان بجنگید تا آنها را از میان بردارید.

نتیجه‌گیری

اُصول انسانی و اخلاقی جنگ در اسلام را می‌توان به سه مرحله تقسیم كرد:

1. قبل از جنگ

2. در حین جنگ

3. بعد از جنگ

در مرحله اوّل، رعایت این اصول از طرف مسلمانان الزامی است:

- آگاهی و بصیرت دادن به دشمنان برای فهم حقیقت و راه هدایت: هدف اسلام نابودكردن دشمن نیست، بلكه می‌خواهد همه انسان‌ها به سوی هدایت و رستگاری رهنمون شوند. (نحل:125)

- صلح پذیری: اسلام در عین حال كه مسلمانان را به تهیه عِدّه و عُدّه و آمادگی برای مقابله با دشمنان فرا می‌خواند، توصیه می‌كند چنانچه دشمن تمایل به صلح داشته باشد، شما هم صلح‌پذیر باشید. (انفال:61)

- رعایت عهد و پیمان با دشمن: اسلام به مسلمانان سفارش می‌كند اگر دشمنان شما با شما پیمانی بستند، تا زمانی كه آن را نشكسته‌اند، شما پیمان را محترم دارید و نقض‌كننده آن نباشید. (توبه:4)

- نداشتن هـدف مادی در جنگ با دشـمن: اسلام، جنگ برای به دست آوردن غنایم و اهداف مادی را مردود می‌شمارد و توصیه می‌كند اگر دشمن تسلیم شد، حق جنگیدن با او را ندارید، اگر چه از غنایم زیادی محروم شوید. (نساء:94)

در مرحله دوم، یعنی هنگام درگیری با دشمن، مسلمانان باید این نكات را رعایت كنند:

- عدم تعدی و تجاوز از حدود: اسلام مسلمانان را به رعایت حدود و قوانین جنگ، در حال درگیری با دشمن توصیه می كند وازآنان می خواهد ازحدود خویش تجاوز نكنند. (بقره:190)

- مقابله به مثل: تأكید اسلام بر این است كه اگر تصمیم به مجازات دشمن گرفتید، به همان اندازه كه او به شما خسارت وارد كرده است، به او خسارت بزنید، نه بیشتر. البته باز هم در عین حال توصیه به این است كه آنها را در صورت امكان مورد عفو قرار دهید. (نحل:126)

- پناه دادن به دشمن برای شنیدن پیام اسلام: توصیه اسلام بر این است كه در حال درگیری اگر یكی از دشمنان، برای شنیدن پیام اسلام پناهندگی بخواهد و شما بتوانید و برایتان مقدور باشد، به او پناه دهید. (توبه:6)

در مرحله سوم كه بعد از درگیری و جنگ با دشمن است، اسلام در مورد اسیران دشمن سفارش می‌كند و از مسلمانان می¬خواهد با آنان برخورد نیكو داشته باشند، آنان را به اسلام دعوت نمایند، زمینه پذیرش هدایت را برای آنان فراهم سازند و آنان را بدون فدیه یا با گرفتن فدیه آزاد كنند. (انفال:70)

پی‌نوشت:

1. پژوهشگر دانشكده علوم پایه جهادی / دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع).

منابع:

1. قرآن كریم

2. حرعاملی، محمّد بن الحسن (1403)ه.ق. « وسائل الشیعه ». تهران: مكتبه الاسلامیه.

3. علامه طباطبایی، سیدمحمّد حسین (1363)ش. «تفسیرالمیزان». (سیدمحمّدباقر موسوی همدانی، مترجم). تهران: انتشارات امیركبیر.

4. طبرسی، ابی علی الفضل بن الحسن (1408)هـ. ق. «مجمع البیان». لبنان: دارالمعرفه بیروت.

5. عبداللهی، مهدی (1382)ش. «جهاد و دفاع در اسلام». قم: اداره آموزش عقیدتی سیاسی نمایندگی ولی فقیه در سپاه.

6. فرامرزی، احمد و صادق حیدری (1384)ش. «جنگ و جهاد در قرآن». قم: اداره آموزش‌های عقیدتی سیاسی نمایندگی ولی فقیه در سپاه.

7. مكارم شیرازی، ناصر (1384)ش. «تفسیر نمونه». تهران: دارالكتب الاسلامیه.

8. نوری، حسین (1376)ش. «جهاد». قم: دفتر نشرفرهنگ اسلامی.

 

گردآورنده: محمدباقر عباسی



موضوع : مقالات دفاع مقدس ,  ایثــــــــار و شهــــــــــادت ,